ហ្សែននិងហានិភ័យមហារីករបស់លោកអ្នក៖ អ្វីដែលត្រូវដឹង

ហ្សែននិងហានិភ័យមហារីករបស់លោកអ្នក៖ អ្វីដែលត្រូវដឹង

លោកអ្នកប្រហែលជាដឹងហើយថាហ្សែន   អាចជះឥទ្ធិពលដល់ឱកាសនៃការកើតជំងឺមហារីក។ ប៉ុន្តែវាមិនធម្មតាដូចដែលហ្សែនដែលលោកអ្នកទទួលពីម្តាយ   ឬឪពុករបស់លោកអ្នកទេ។ រឿងជាច្រើនកំណត់ហានិភ័យមហារីករបស់លោកអ្នក     ហើយលោកអ្នកមានអំណាចក្នុងការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនជាច្រើន។

ដើម្បីយល់ពីអ្វីដែលលោកអ្នកអាចផ្លាស់ប្តូរ   និងអ្វីដែលលោកអ្នកមិនអាច      លោកអ្នកអាចចង់ដឹងថាតើហ្សែនរបស់លោកអ្នកជាអ្វី។ និយាយដោយសាមញ្ញ     ហ្សែនកាន់ DNA របស់លោកអ្នកដែលប្រាប់កោសិការបស់លោកអ្នកនូវអ្វីដែលត្រូវធ្វើ     និងរបៀបធ្វើ។ ហ្សែនរបស់លោកអ្នកក៏កំណត់លក្ខណៈពិសេសមួយចំនួនដូចជា     ពណ៌ភ្នែក    និងកម្ពស់របស់លោកអ្នក។ ហ្សែនមានច្រើនណាស់។ កោសិកាមនុស្សនីមួយៗផ្ទុកហ្សែនប្រហែល ២៥,០០០ – ៣៥,០០០ ។

នៅពេលហ្សែនជាក់លាក់ណាមួយផ្លាស់ប្តូរ   ពួកវាអាចធ្វើឱ្យកោសិការីកលូតលាស់   និងបំបែកខ្លួនយ៉ាងលឿន។ ការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនមួយចំនួនធ្វើឱ្យរាងកាយរបស់លោកអ្នក     ពិបាកក្នុងការជួសជុលការបំផ្លាញ DNA ឬជំរុញកោសិកាឱ្យបន្តលូតលាស់។ នោះអាចធ្វើឱ្យលោកអ្នកងាយកើតជំងឺមហារីក។

មានក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវជាច្រើនកំពុងតែសិក្សាអំពីហ្សែន និងមហារីក។ ប៉ុន្តែពួកគេដឹងថា “ហ្សែនមហារីក” មិនមានតែមួយទេ។ ហ្សែនដែលមានបញ្ហាជាច្រើនតែងតែចូលរួម។

តើលោកអ្នកបានទទួលវាពីឪពុកម្តាយរបស់លោកអ្នកឬទេ?

លោកអ្នកអាចកើតមកដោយមានហ្សែនផ្លាស់ប្តូរដែលទាក់ទងនឹងជំងឺមហារីក    ដែលលោកអ្នកបានទទួលពីឪពុកម្តាយរបស់លោកអ្នក។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញហ្សែនផ្លាស់ប្តូរដែលបានពីតំណពូជជាង ៥០ ដែលធ្វើឱ្យងាយនឹងកើតជំងឺមហារីក ។

ឧទាហរណ៍    លោកអ្នកប្រហែលជាធ្លាប់ឮពីហ្សែនផ្លាស់ប្តូរមហារីកសុដន់ ១ និង ២ (BRCA1    និង BRCA2) ។ ប្រសិនបើលោកអ្នកទទួលហ្សែនផ្លាស់ប្តូរទាំងពីរ    លោកអ្នកទំនងជាងាយនឹងកើតជំងឺមហារីកសុដន់     ជាងអ្នកដែលមិនមានហ្សែនផ្លាស់ប្តូរទាំងនោះ (ហ្សែនមួយក្នុងចំណោមហ្សែនផ្លាស់ប្តូរទាំងនោះក៏ទំនងនឹងធ្វើឱ្យកើតជំងឺមហារីកស្បូនដែរ)។ ប្រហែល ១២% នៃស្ត្រីទាំងអស់កើតជំងឺមហារីកសុដន់នៅពេលណាមួយក្នុងជីវិតរបស់ពួកគេ    បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រហែល ៥០% នៃស្ត្រីដែលមានហ្សែនផ្លាស់ប្តូរមហារីកសុដន់ (BRCA) ។

ប៉ុន្តែជាញឹកញាប់វាចៃដន្យច្រើនជាងនោះ។ អ្នកជំនាញគិតថាហ្សែនផ្លាស់ប្តូរដែលបានពីតំណពូជគ្រាន់តែដើរតួក្នុងចន្លោះពី ៥ ទៅ ២០ ភាគរយនៃជំងឺមហារីកទាំងអស់។

ប្រសិនបើហ្សែនផ្លាស់ប្តូរប្រកបដោយគ្រោះថ្នាក់ជាច្រើនមិនត្រូវបានបន្តតាមតំណពូជ   តើពួកវាមកពីណា? ភាគច្រើនកើតឡើងដោយសារទម្លាប់រស់នៅប្រចាំថ្ងៃរបស់លោកអ្នក។ ហ្សែនអាចផ្លាស់ប្តូរប្រសិនបើប៉ះពាល់នឹងវត្ថុមួយចំនួនដូចជា    ផ្សែងថ្នាំជក់    ជាតិគីមីច្រើនពេក    ឬកាំរស្មីព្រះអាទិត្យច្រើនពេក    ដែលបំផ្លាញ DNA របស់លោកអ្នក។ ជារឿយៗ   ហ្សែនផ្លាស់ប្តូរកើតឡើងលើហេតុផលដែលអ្នកជំនាញមិនដឹង។

ការធ្វើតេស្តហ្សែនសម្រាប់ជំងឺមហារីក

អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមិនដឹងពីហ្សែន   និងហ្សែនផ្លាស់ប្តូរទាំងអស់ដែលដើរតួក្នុងជំងឺមហារីកទេ។ ប៉ុន្តែមានការធ្វើតេស្តមួយចំនួនដែលអាចរកបានសម្រាប់ហ្សែនជាក់លាក់មួយចំនួនដែលជាប់ទាក់ទងនឹងវា។ គ្រូពេទ្យអាចណែនាំឱ្យធ្វើតេស្តហ្សែន    ដើម្បីជួយដោះស្រាយហានិភ័យរបស់លោកអ្នកប្រសិនបើ៖

១.  លោកអ្នកមានប្រវត្តិគ្រួសារមានជំងឺមហារីក    ដែលទាក់ទងនឹងហ្សែនផ្លាស់ប្តូរណាមួយ។

២​.  លោកអ្នកដឹងថាសមាជិកគ្រួសារលោកអ្នកម្នាក់មានតំណពូជហ្សែនផ្លាស់ប្តូរ។

៣. លោកអ្នកត្រូវបានគេធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យឃើញថាមានជំងឺ    ដែលទាក់ទងនឹងហ្សែនផ្លាស់ប្តូរដែលបានពីតំណពូជ។

៤. ក្រុមថែទាំសុខភាពរបស់លោកអ្នកមានអារម្មណ៍ថា   ពួកគាត់អាចប្រាប់បានថាលោកអ្នកមានការផ្លាស់ប្តូរហ្សែនជាក់លាក់ឬអត់។

៥. វាអាចជួយលោកអ្នក   និងក្រុមថែទាំសុខភាពរបស់លោកអ្នក   ធ្វើការសម្រេចចិត្តអំពីការថែទាំសុខភាពលោកអ្នក។

ប្រសិនបើលោកអ្នកសម្រេចចិត្តធ្វើតេស្តហ្សែន   គ្រូពេទ្យនឹងយកឈាម   សក់    ស្បែក    ឬជាលិកាផ្សេងទៀតដូចជា    កោសិកាថ្ពាល់ខាងក្នុងរបស់លោកអ្នក។ គ្រូពេទ្យបញ្ជូនសំណាកទាំងនោះទៅមន្ទីរពិសោធន៍  ដែលអ្នកបច្ចេកទេសនឹងពិនិត្យរកការផ្លាស់ប្តូរជាក់លាក់    ដែលបង្ហាញថាលោកអ្នកមានហ្សែនផ្លាស់ប្តូរ។

មុនពេលលោកអ្នកធ្វើតេស្តហ្សែន

លោកអ្នកនឹងចង់ពិនិត្យជាមួយក្រុមហ៊ុនធានារ៉ាប់រងសុខភាពរបស់លោកអ្នក   ដើម្បីដឹងថាតើវាត្រូវបានធានាដែរឬទេ   ពីព្រោះការធ្វើតេស្តហ្សែនអាចត្រូវចំណាយលុយច្រើន។ ប្រសិនបើលោកអ្នកយល់ថាលោកអ្នកមានគ្រោះថ្នាក់    លោកអ្នកប្រហែលជាត្រូវការជំនួយក្នុងការដោះស្រាយអារម្មណ៍   ដែលអាចកើតឡើង។ វាក៏ប៉ះពាល់ដល់គ្រួសារលោកអ្នកផងដែរ។ ឧទាហរណ៍   លោកអ្នកមានការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងហ្សែនមហារីកសុដន់ ១ (BRCA1) ។ កូនស្រីរបស់អ្នកប្រហែលជាមិនចង់ដឹងពីរឿងនេះទេ    ព្រោះវាមានន័យថានាងមានឱកាសខ្ពស់ក្នុងការមានវាដែរ។

ប្រសិនបើក្រុមគ្រូពេទ្យរបស់អ្នកណែនាំឱ្យធ្វើការពិនិត្យហ្សែន   សូមទទួលការប្រឹក្សាពីអ្នកជំនាញថែទាំសុខភាពជាមុនសិន។ អាចជានរណាម្នាក់ដូចជាអ្នកប្រឹក្សាខាងហ្សែន។ ពួកគេអាចជួយអ្នកឱ្យយល់ពីអ្វីដែលការធ្វើតេស្តអាច   ឬមិនអាចប្រាប់អ្នក    ដូច្នេះអ្នកអាចធ្វើការសម្រេចចិត្តបានល្អបំផុត។ អ្នកក៏ចង់ជួបជាមួយអ្នកប្រឹក្សាខាងហ្សែនដែរ    នៅពេលអ្នកទទួលបានលទ្ធផល។

ហ្សែនមិនមែនអ្វីៗទាំងអស់ទេ

ការមានហ្សែនផ្លាស់ប្តូរទាក់ទងទៅនឹងជំងឺមហារីក    មិនមែនមានន័យថាអ្នកនឹងកើតមហារីកប្រភេទនេះទេ។ ឧទាហរណ៍   អ្នកជំនាញប៉ាន់ស្មានថា ៦៩% នៃស្ត្រីដែលមានហ្សែនផ្លាស់ប្តូរមហារីកសុដន់ ២  (BRCA2) នឹងមានជំងឺមហារីកសុដន់នៅអាយុ ៨០ ឆ្នាំ    និង ៣១% នៃស្ត្រីផ្សេងទៀតនឹងមិនមាន។ (ជាអកុសល   គ្មានវិធីណាអាចប្រាប់បានថា    តើស្ត្រីដែលមានការផ្លាស់ប្តូរហ្សែន BRCA2 នឹងមិនមានជំងឺមហារីកសុដន់ទេ   ហើយដោយសារវាទំនងជាកើតជាងមិនកើត   ឱកាសតិចនៃការមិនកើតជំងឺមហារីកសុដន់   នឹងមិនផ្លាស់ប្តូរជម្រើសនៃការព្យាបាលរបស់អ្នកទេ។) លើសពីនេះទៀត   អ្នកទទួលបានហ្សែនពីឪពុកម្តាយទាំងពីររបស់អ្នក។ ក្នុងករណីខ្លះ    អត្រានៃជំងឺមហារីករបស់អ្នកកើនឡើងតែក្នុងករណីដែលអ្នកទទួលតំណពូជច្បាប់ចម្លងហ្សែនពីឪពុកម្តាយទាំងពីររបស់អ្នក។

ទោះបីជាជំងឺមហារីកជាច្រើនកើតឡើងដោយចៃដន្យក៏ដោយ  ក៏មានវិធីជាច្រើនដែលអ្នកអាចធ្វើបានដើម្បីបន្ថយហានិភ័យរបស់អ្នក   ជាមួយនឹងរបៀបរស់នៅប្រកបដោយសុខភាពល្អ។

មានភ័ស្តុតាងមួយចំនួនដែលបង្ហាញថាជម្រើសអាហារូបត្ថម្ភ   និងរបៀបរស់នៅអាចប៉ះពាល់ដល់ឥរិយាបថរបស់ហ្សែនមួយចំនួន។ ឧទាហរណ៍   ការសិក្សាមួយពីសាកលវិទ្យាល័យកាលីហ្វ័រញ៉ា   សាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូបានរកឃើញថា   បន្ទាប់ពី ៣ ខែនៃការបរិភោគអាហារសុខភាព   និងធ្វើលំហាត់ប្រាណទៀងទាត់   បុរសដែលមានជំងឺមហារីកក្រពេញប្រូស្តាតដំណាក់កាលដំបូង   មានសកម្មភាពតិចនៅក្នុងហ្សែនដែលដើរតួក្នុងការបង្កើតដុំសាច់មហារីក   ខណៈពេលដែលហ្សែនប្រឆាំងនឹងជំងឺមហារីកជាក់លាក់សកម្មជាង។

បន្ទាត់​ខាងក្រោម​បង្អស់? ហ្សែនអាចប្រាប់អ្នកពីព័ត៌មានខ្លះ   អំពីឱកាសរបស់អ្នកក្នុងការកើតជំងឺមហារីក។ ប៉ុន្តែវាក៏សំខាន់ផងដែរក្នុងការផ្តោតលើជម្រើសដ៏វៃឆ្លាតជារៀងរាល់ថ្ងៃ   ដែលជំរុញសុខភាពទូទៅរបស់អ្នក។

Leave a Comment