ជំងឺបេះដូង និងការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗ

ការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗ (Sudden Cardiac Death – SCD) គឺជាការស្លាប់ភ្លាមៗ ដោយមិននឹកស្មាន ដែលបណ្តាលមកពីការផ្លាស់ប្តូរចង្វាក់បេះដូង (ការគាំងបេះដូងភ្លាមៗ)។ វាគឺជាបុព្វហេតុធំនៃការស្លាប់តាមធម្មជាតិ នៅសហរដ្ឋអាម៉េរិក ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សពេញវ័យប្រមាណ ៣២៥ ០០០ នាក់បានស្លាប់ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ អ្នកស្លាប់ដោយសារជំងឺបេះដូង មានពាក់កណ្តាលស្លាប់ដោយសារ SCD

តើការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗខុសពីការគាំងបេះដូងយ៉ាងដូចម្តេច?

ការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗ មិនមែនជាការគាំងបេះដូងទេ (Myocardial Infarction) ប៉ុន្តែអាចកើតមានក្នុងអំឡុងពេលគាំងបេះដូង។ ការគាំងបេះដូងកើតឡើងនៅពេលមានការស្ទះនៅក្នុងសរសៃឈាមមួយឬច្រើន ដែលរារាំងបេះដូងមិនឱ្យទទួលបានឈាមដែលមានអុកស៊ីសែនគ្រប់គ្រាន់។ ប្រសិនបើអុកស៊ីសែននៅក្នុងឈាមមិនអាចទៅដល់សាច់ដុំបេះដូងទេ នោះបេះដូងនឹងខូច។

ផ្ទុយទៅវិញ ការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗកើតឡើង នៅពេលដែលប្រព័ន្ធអគ្គិសនីទៅកាន់បេះដូង ធ្វើការមិនបានត្រឹមត្រូវ ហើយប្រែជាមិនទៀងទាត់ភ្លាមៗ។ បេះដូងលោតលឿនខ្លាំងពេក។ ថតបេះដូងខាងក្រោមអាចនឹងរញ្ជួយ (Ventricular Fibrillation) ហើយរាងកាយមិនបានទទួលឈាម។ ក្នុងរយៈពេលពីរបីនាទីដំបូង ការព្រួយបារម្ភដ៏ធំបំផុតគឺថាលំហូរឈាមទៅកាន់ខួរក្បាលនឹងត្រូវកាត់បន្ថយ ដែលមនុស្សម្នាក់នោះនឹងបាត់បង់ស្មារតី។ មនុស្សម្នាក់នោះអាចនឹងស្លាប់ លើកលែងតែមានការព្យាបាលបន្ទាន់។

ការព្យាបាលបន្ទាន់ រួមមានការជួយសង្គ្រោះបេះដូង និងការឆក់បេះដូង។ CPR គឺជាបច្ចេកទេសធ្វើដោយដៃ ដោយប្រើសង្កត់លើទ្រូង និងផ្លុំដកដង្ហើមចូលតាមផ្លូវដង្ហើមរបស់អ្នកជំងឺម្តងហើយម្តងទៀត ដើមី្បរក្សាអុកស៊ីសែន និងឈាមគ្រប់គ្រាន់ទៅកាន់ខួរក្បាល រហូតដល់បេះដូងលោតវិញ ជាមួយនឹងការឆក់អគ្គិសនីទ្រូង ដែលជានីតិវិធីហៅថា ការឆក់បេះដូង។ កងពលតូចសង្គ្រោះបន្ទាន់ប្រើឧបករណ៍ឆក់បេះដូងចល័ត ហើយជារឿយៗ ក៏អាចមានឧបករណ៍ឆក់បេះដូងដែរ (AEDs, ឧបករណ៍ឆក់បេះដូងខាងក្រៅស្វ័យប្រវត្ត – Automated External Defibrillators) នៅក្នុងទីតាំងសាធារណៈ ដែលបម្រុងទុកសម្រាប់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋប្រើប្រាស់ ពេលសង្កេតឃើញមានមនុស្សគាំងបេះដូង។

 

តើអាការគាំងបេះដូងភ្លាមៗមានអ្វីខ្លះ?

មនុស្សមួយចំនួនអាចគាំងបេះដូងភ្លាមៗ ដូចជាចង្វាក់បេះដូងលោតលឿន ឬមានអារម្មណ៍វិលមុខ ដោយហេតុទាំងនេះចង់ប្រាប់ថា ចង្វាក់បេះដូងចាប់ផ្តើមមានគ្រោះថ្នាក់ហើយ។ ប៉ុន្តែករណីគាំងបេះដូងភ្លាមៗនេះមានពាក់កណ្តាលកើតឡើងដោយគ្មានបង្ហាញអាការឱ្យដឹងមុនឡើយ។

 

តើអ្វីបណ្តាលឱ្យគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗ?

ការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗភាគច្រើនបណ្តាលមកពីចង្វាក់បេះដូងមិនធម្មតា ដែលហៅថា Arrhythmias។ ចំពោះ Arrhythmias ដែលគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិតទូទៅបំផុត គឺ Ventricular Fibrillation ជាបញ្ហារបស់ថតបេះដូងខាងក្រោម (Ventricle) ធ្វើការមិនប្រក្រតី និងមានសន្ទុះមិនត្រឹមត្រូវ។ នៅពេលបញ្ហានេះកើតឡើង បេះដូងមិនអាចច្របាច់ឈាមបានទេ ហើយក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មាននាទីប៉ុណ្ណោះ មនុស្សនឹងត្រូវស្លាប់ ប្រសិនបើមិនបានជួយសង្គ្រោះ។

តើកត្តាហានិភ័យនៃការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗមានអ្វីខ្លះ?

មានកត្តាហានិភ័យជាច្រើនដែលអាចធ្វើឱ្យគាំងបេះដូង និងគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗ រួមមាន ៖

កត្តាហានិភ័យផ្សេងទៀតនៃការគាំងបេះដូងភ្លាមៗ រួមមាន ៖

តើអាចបង្ការការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗបានទេ?

ប្រសិនបើលោកអ្នកមានកត្តាហានិភ័យណាមួយ ក្នុងការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗ (ដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ) វាជារឿងសំខាន់ដែលលោកអ្នកត្រូវនិយាយជាមួយគ្រូពេទ្យ អំពីវិធីសាស្ត្រ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យ។

សូមទៅជួបគ្រូពេទ្យជាប្រចាំតាមការណាត់ជួបដើមី្បធ្វើការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ, ការប្រើថ្នាំតាមវេជ្ជបញ្ជា, និងនីតិវិធីអន្តរាគមន៍ ឬវះកាត់ (តាមការណែនាំ) ទាំងនេះគឺជាវិធីដែលលោកអ្នកអាចកាត់បន្ថយហានិភ័យបាន។

ការតាមដានជំងឺជាមួយគ្រូពេទ្យ ៖ គ្រូពេទ្យនឹងប្រាប់ថាតើ លោកអ្នកត្រូវការតាមដានញឹកញាប់ប៉ុណ្ណា។ ដើម្បីបងា្ករការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗទៅអនាគត គ្រូពេទ្យអាចនឹងធ្វើតេស្តរោគវិនិច្ឆ័យ ដើម្បីរកមើលថាតើមូលហេតុអ្វីដែលធ្វើឱ្យកើតមានបញ្ហាបេះដូង។ ការធ្វើតេស្តអាចរួមមាន Electrocardiogram (ECG EKG), ambulatory monitoring, echocardiogram, cardiac catheterization, and electrophysiology studies

Ejection Fraction (EF) EF គឺជាការវាស់វែងភាគរយរបស់ឈាម ដែលបានច្របាច់ចេញពីបេះដូងពេលលោតម្តងៗ។ គេអាចវាស់ EF នៅការិយាល័យគ្រូពេទ្យក្នុងពេល Echocardiogram ឬពេលធ្វើតេស្តផ្សេងៗដូចជា ការស្កេន MUGA (Multiple Gated Acquisition), Cardiac Catheterization, Nuclear Stress Test, Magnetic Resonance Imaging (MRI) លើបេះដូង។ EF បេះដូងសុខភាពល្អ មានចាប់ពី ៥៥% ទៅ ៧៥% ។ EF អាចឡើងចុះ ដោយផ្អែកលើលក្ខខណ្ឌបេះដូង និងប្រសិទ្ធភាពនៃការព្យាបាល ដែលគ្រូពេទ្យបានវេជ្ជបញ្ជា។ ប្រសិនបើលោកអ្នកមានជំងឺបេះដូង លោកអ្នកចាំបាច់ត្រូវវាស់ EF របស់លោកអ្នកជាមុន ហើយបន្ទាប់មកធ្វើតាមតម្រូវការជាក់ស្តែង ដោយផ្អែកលើការផ្លាស់ប្តូររបស់លក្ខខណ្ឌជំងឺលោកអ្នក។ សូមសួរគ្រូពេទ្យថាតើលោកអ្នកគួរតែពិនិត្យ EF ញឹកញាប់ប៉ុណ្ណា។

ការកាត់បន្ថយកត្តាហានិភ័យ ៖ ប្រសិនបើលោកអ្នកមានជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង ឬទោះបីជាលោកអ្នកគ្មានជំងឺក៏ដោយ ក៏លោកអ្នកគួរផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅតាមដែលអាចធ្វើបាន ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យគាំងបេះដូងភ្លាមៗ។ ការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ រួមមាន ៖

ប្រសិនបើលោកអ្នកមានសំណួរឬមិនប្រាកដថាតើគួរផ្លាស់ប្តូរដូចម្តេច ដូច្នេះសូមទៅជួបពិភាក្សាជាមួយគ្រូពេទ្យរបស់លោកអ្នក។ អ្នកជំងឺ និងក្រុមគ្រួសារគួរតែដឹងពីរោគសញ្ញា និងអាការជំងឺសរសៃឈាម និងជំហានដែលត្រូវធ្វើ ប្រសិនបើអាការជំងឺកើតឡើង។

ការប្រើថ្នាំ ៖ ដើម្បីជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យគាំងបេះដូងភ្លាមៗ គ្រូពេទ្យអាចចេញវេជ្ជបញ្ជាថ្នាំដល់អ្នកដែលធ្លាប់មានជំងឺគាំងបេះដូង ឬអ្នកដែលមានជំងឺខ្សោយបេះដូង ឬ Arrhythmias ដូចជាចង្វាក់បេះដូងលោតមិនទៀងទាត់។ ថ្នាំទាំងនោះរួមមាន ACE inhibitors, beta-blockers, calcium-chan nel blockers និងថ្នាំ antiarrhythmics ផ្សេងទៀត។ ចំពោះអ្នកជំងឺដែលមានកូឡេស្តេរ៉ូលខ្ពស់ និងជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង គ្រូពេទ្យនឹងចេញវេជ្ជបញ្ជាថ្នាំ Statin។

បន្ទាប់មក គ្រូពេទ្យនឹងផ្តល់ការណែនាំជាក់លាក់បន្ថែមទៀតឱ្យលោកអ្នក។ វាជារឿងសំខាន់ណាស់ដែលលោកអ្នកត្រូវស្គាល់ឈ្មោះថ្នាំ និងការណែនាំដែលលោកអ្នកត្រូវធ្វើតាម នៅពេលប្រើថ្នាំនោះ។ ប្រសិនបើលោកអ្នកមានសំណួរ សូមសួរគ្រូពេទ្យឬឱសថការី។

Implantable cardioverter-defibrillator (ICD) ៖ សម្រាប់មនុស្សដែលមានកត្តាហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗ ប្រហែលជាត្រូវបញ្ចូលការព្យាបាលដោយ ICD។ ICD គឺជាម៉ាស៊ីនតូចមួយ ស្រដៀងនឹង Pacemaker ដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីកែតម្រូវ Arrhythmias។ វាតាមរក ហើយបន្ទាប់មកវានឹងកែចង្វាក់បេះដូងលោតលឿននោះ។ ICD តាមដានចង្វាក់បេះដូងជាប់ជានិច្ច។ នៅពេលវារកឃើញចង្វាក់បេះដូងលោតលឿនឬយឺត វានឹងផ្តល់ថាមពល (ការឆក់តូចមួយប៉ុន្តែមានឥទ្ធិពលខ្លាំង) ដល់សាច់ដុំបេះដូង ដើមី្បធ្វើឱ្យបេះដូងលោតចង្វាក់ធម្មតាឡើងវិញ។ ICD ក៏មានកត់ត្រាទិន្នន័យចង្វាក់បេះដូងដែលលោតខុសធម្មតា ដែលនេះអាចឱ្យគ្រូពេទ្យពិនិត្យឡើងវិញ ដោយប្រើម៉ាស៊ីនពិសេសរក្សាទុកនៅមន្ទីរពេទ្យ។

ICD អាចត្រូវប្រើចំពោះអ្នកជំងឺដែលបានរួចផុតពីការគាំងបេះដូងភ្លាមៗ និងត្រូវការតាមដានចង្វាក់បេះដូងរបស់ពួកគេ។ វាក៏អាចប្រើផ្សំជាមួយ Pacemaker ដើម្បីព្យាបាលបញ្ហាចង្វាក់បេះដូងមិនទៀងទាត់ផ្សេងទៀត។

នីតិវិធីអន្តរាគមន៍ (Interventional Procedures) ឬការវះកាត់ ៖ សម្រាប់អ្នកជំងឺដែលមានជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង នីតិវិធីអន្តរាគមន៍ ដូចជា Angioplasty (ការជួសជុលសរសៃឈាម) ឬការវះកាត់វាង (Bypass Surgery) អាចនឹងត្រូវការ ដើម្បីធ្វើឱ្យលំហូរឈាមទៅកាន់សាច់ដុំបេះដូងល្អឡើងវិញ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យ SCD។ ចំពោះអ្នកជំងឺដែលមានបញ្ហាផ្សេង ដូចជា Hypertrophic Cardiomyopathy  និងជំងឺបេះដូងពីកំណើត, នឹងត្រូវការនីតិវិធីអន្តរាគមន៍ និងការវះកាត់ដើមី្បដោះស្រាយបញ្ហា។  ដោយឡែក មាននីតិវិធីអន្តរាគមន៍ផ្សេងទៀត សម្រាប់ដើម្បីព្យាបាលចង្វាក់បេះដូងមិនធម្មតា រួមទាំង Electrical Cardioversion និង Catheter Ablation។

នៅពេលដែលមានការគាំងបេះដូងនៅក្នុងថតបេះដូងឆ្វេងខាងក្រោម  (ថតច្របាច់ឈាមផ្នែកខាងក្រោមនៃបេះដូង) វានឹងបង្កចេញជាស្លាកស្នាម។ ជាលិកាស្លាកស្នាមនោះអាចនឹងបង្កើនហានិភ័យឱ្យកើតជំងឺ Tachycardia Ventricular ។ Electrophysiologist (គ្រូពេទ្យជំនាញជំងឺអគ្គិសនីបេះដូង)  អាចកំណត់ពីបញ្ហាជាក់លាក់ ដែលបណ្តាលឱ្យមានដំណើរការមិនប្រក្រតី។ Electrophysiologist ដោយធ្វើការជាមួយគ្រូពេទ្យវះកាត់ (Surgeon) អាចរួមបញ្ចូលគ្នា Ablation (ការប្រើប្រាស់ថាមពលអគ្គីសនី ដែលមានថាមពលខ្ពស់ ដើម្បីផ្តាច់ចរន្តអគ្គិសនីដែលមិនធម្មតានៅក្នុងបេះដូង) ជាមួយនឹងការវះកាត់ស្ថាបនាថតបេះដូងឆ្វេងខាងក្រោមឡើងវិញ ផ្នែកខាងឆ្វេងនៃបំពង់ស្រូបយកបេះដូង (ការវះកាត់យកជាលិកាបេះដូងដែលងាប់ចេញ) ។

ការអប់រំសមាជិកក្នុងគ្រួសារ ៖ ប្រសិនបើលោកអ្នកមានហានិភ័យ SCD សូមនិយាយជាមួយសមាជិកគ្រួសាររបស់លោកអ្នកដើម្បីឱ្យពួកគេយល់ពីលក្ខខណ្ឌជំងឺរបស់លោកអ្នក និងសារសំខាន់នៃការស្វែងរកការសង្គ្រោះបន្ទាន់ ក្នុងករណីមានអាសន្ន។ សមាជិកគ្រួសារ និងមិត្តភក្តិរបស់អ្នកជំងឺដែលមានហានិភ័យ SCD គួរតែដឹងពីរបៀបអនុវត្ត CPR។ ភាគច្រើននៅតាមសហគមន៍ មានថ្នាក់បង្រៀនមុខវិជ្ជានេះ។

 

តើការគាំងបេះដូងភ្លាមៗអាចព្យាបាលបានទេ?

បាន។ ការគាំងបេះដូងភ្លាមៗអាចព្យាបាលបាន ប៉ុន្តែត្រូវតែសង្គ្រោះបន្ទាន់ភ្លាមដែរ។ ប្រសិនបើអាចជួយសង្គ្រោះ ក្នុងរយៈប៉ុន្មាននាទីដំបូង បន្ទាប់ពីគាំងបេះដូងភ្លាមៗ នោះនឹងមានឱកាសរស់មានជីវិតដល់ទៅ ៩០%។ អត្រារស់រានមានជីវិត នឹងថយចុះប្រហែល ១០% រាល់នាទី បើសិនគ្មានការជួយសង្គ្រោះ។ អ្នកដែលបានរស់រានមានជីវិត នឹងមានជំហរល្អប្រសើរជាងមុន។

 

តើគួរធ្វើដូចម្តេចប្រសិនបើឃើញអ្នកគាំងបេះដូងភ្លាមៗ?

ប្រសិនបើលោកអ្នកឃើញនរណាម្នាក់គាំងបេះដូងភ្លាមៗ សូមទូរស័ព្ទទៅ ១១៩ ឬបុគ្គលិកសង្គ្រោះបន្ទាន់ក្នុងតំបន់របស់លោកអ្នក និងផ្តួចផ្តើមធ្វើ CPR ។ ប្រសិនបើធ្វើ CPR បានត្រឹមត្រូវ នឹងអាចជួយសង្គ្រោះអាយុជីវិតអ្នកនោះបាន ព្រោះនីតិវិធីនេះជួយរក្សាឈាម និងអុកស៊ីសែនសាយភាយពេញរាងកាយ រង់ចាំរហូតដល់ជំនួយមកដល់។

ប្រសិនបើមាន AED ព្រមជាមួយ defibrillation នោះជារឿងល្អបំផុតដែលអាចជួយសង្គ្រោះជីវិតបុគ្គលម្នាក់នោះ។ បើសិនប្រើ defibrillation បានលឿនពេលណា មនុស្សម្នាក់នោះនឹងមានឱកាសច្រើនក្នុងការរស់រានមានជីវិត។ និយាយរួម គឺ CPR ដែលបូករួមជាមួយ defibrillation ដែលជួយសង្គ្រោះមនុស្សម្នាក់នោះ។

បន្ទាប់ពី defibrillation បានជោគជ័យហើយ អ្នកនោះឯងត្រូវការបញ្ជូនទៅថែទាំនៅមន្ទីរពេទ្យ ដើម្បីព្យាបាល និងបង្ការបញ្ហាបេះដូងនាពេលអនាគត។

 

ការគាំងបេះដូងស្លាប់ភ្លាមៗ និងអត្តពលិក

SCD កម្រកើតឡើងចំពោះអត្តពលិកណាស់ ប៉ុន្តែនៅពេលវាកើតឡើង ជារឿយៗវាធ្វើឱ្យយើងស្លុត និងពិបាកជឿ។

មូលហេតុ ៖ ករណី SCD ជាច្រើនទាក់ទងទៅនឹងជំងឺបេះដូងដែលមិនបានដឹង។ ក្នុងចំណោមប្រជាជនវ័យក្មេង SCD ជារឿយៗបណ្តាលមកពីពិការភាពបេះដូងពីកំណើត ខណៈពេលដែលចំពោះអត្តពលិកវ័យចំណាស់វិញ (អាយុ ៣៥ ឆ្នាំឡើងទៅ) កើត SCD ដោយទាក់ទងនឹងជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង។

Prevalence ៖ នៅក្នុងចំណោមប្រជាជនវ័យក្មេង SCD ភាគច្រើនកើតឡើងនៅពេលលេងកីឡាជាក្រុម។ វាកើតចំពោះអត្តពលិកម្នាក់ ក្នុងចំណោមអត្តពលិក ៥0 000 ហើយភាគច្រើនជាបុរស។ ចំពោះអត្តពលិកវ័យចំណាស់ (អាយុចាប់ពី ៣៥ ឆ្នាំឡើងទៅ) SCD កើតឡើងពេលកំពុងរត់ឬរត់ត្រឹកៗ។

Screening ៖ សមាគមបេះដូងអាម៉េរិកបានណែនាំឱ្យធ្វើការពិនិត្យជំងឺបេះដូង (cardiovascular screening) ចំពោះអត្តពលិកនៅវិទ្យាល័យ និងមហាវិទ្យាល័យ និងគួរមានការវាយតម្លៃពេញលេញ និងដោយប្រុងប្រយ័ត្នលើប្រវត្តិផ្ទាល់ខ្លួន និងគ្រួសាររបស់អត្តពលិក និងការពិនិត្យរាងកាយ។ ការពិនិត្យគួរតែធ្វើរៀងរាល់ ២ ឆ្នាំម្តង ដោយរក្សាទុកប្រវតិ្តពិនិត្យនោះជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ការពិនិត្យដោយ Electrocardiogram អាចរកឃើញ asymptomatic heart disease  ចំពោះមនុស្សវ័យក្មេងមួយចំនួន។ បុរសដែលមានអាយុលើសពី ៤០ ឆ្នាំ និងស្ត្រីដែលមានអាយុចាប់ពី ៥០ ឆ្នាំឡើងទៅ ក៏គួរតែពិនិត្យដោយហ្មត់ចត់ និងទទួលការអប់រំអំពីកត្តាហានិភ័យ និងអាការជំងឺបេះដូង។ ពួកគេក៏ត្រូវការស្ត្រេសតេស្ត ដោយផ្អែកលើការវាយតម្លៃរបស់គ្រូពេទ្យផងដែរ។ ប្រសិនបើគេកំណត់អត្តសញ្ញាណឬសង្ស័យថាមានបញ្ហាបេះដូង នោះគួរតែបញ្ជូនបុគ្គលនោះទៅអ្នកជំនាញផ្នែកបេះដូង ដើម្បីធ្វើការវាយតម្លៃ និងផ្តល់គោលការណ៍ព្យាបាល មុនពេលចូលរួមក្នុងកីឡា។

Leave a Comment