លក្ខខណ្ឌ

តើសម្ពាធឈាមខ្ពស់ជាអ្វី?

សម្ពាធឈាមខ្ពស់ (High Blood Pressure) ឬលើសឈាម មានឈ្មោះបច្ចេកទេសថា Hypertension ទូទៅជាជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង (Cardiovascular Disease)។

 

សម្ពាធឈាមគឺជាកម្លាំងជំរុញឈាមប្រឆាំងនឹងជញ្ជាំងសរសៃឈាមក្រហម (Artery walls) ពេលដែលឈាមរត់នៅក្នុងខ្លួនប្រាណលោកអ្នក។ ប្រៀបដូចខ្យល់នៅក្នុងកង់ឡាន ឬទឹកនៅក្នុងទុយោអ៊ីចឹង ឈាមនៅក្នុងសរសៃឈាមក្រហមរត់ទៅកាន់ចំណុចណាមួយនៃរាងកាយរបស់យើង។ ពេលដែលសម្ពាធខ្យល់លើសអាចធ្វើឱ្យកង់បែក ឬកម្លាំងទឹកខ្លាំងហួសនាំឱ្យបែកទុយោ ដូចគ្នាដែរ សម្ពាធឈាមឡើងខ្ពស់អាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សរសៃឈាម និងស្ថានភាពសុខភាពរបស់លោកអ្នក ដូចជាដាច់សរសៃឈាមជាដើម។

អាការរោគ ការព្យាបាល ការបង្ការ

នៅប្រទេសកម្ពុជា មនុស្សពេញវ័យប្រមាណ ១២ ភាគរយកើតជំងឺលើសឈាម ហើយចំនួននៃអ្នកកើតជំងឺនេះកំពុងតែកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

ប្រសិនបើលោកអ្នកកើតជំងឺនេះ លោកអ្នកអាចដឹង បើសិនលោកអ្នកត្រួតពិនិត្យសម្ពាធឈាមទៀងទាត់។ ឬមួយក៏លោកអ្នកអាចកត់សម្គាល់ថាខ្លួនមានបញ្ហា នៅពេលដែលលោកអ្នកវាស់ឈាម។ បើលោកអ្នកគិតថាមានជំងឺនេះ លោកអ្នកត្រូវទៅជួបវេជ្ជបណ្ឌិតដើមី្បពិនិត្យឱ្យបានច្បាស់។ ព្រមជាមួយគ្នាផងដែរ វេជ្ជបណ្ឌិតក៏អាចនឹងប្រាប់លោកអ្នកថាគួរធ្វើយ៉ាងណា បើសិនជាគាត់ពិនិត្យឃើញអ្វីមួយនោះ។

តើគេវាស់សម្ពាធឈាមយ៉ាងដូចម្តេច?

លទ្ធផលនៃសម្ពាធឈាមមានពីរលេខ។ លេខទីមួយ តួលេខខ្ពស់ជាងគេក្នុងចំណោមលេខទាំងពីរ ជាសម្ពាធស៊ីស្តូលីក (Systolic Pressure)។ វាជាកម្លាំងក្នុងសរសៃឈាមក្រហម ពេលដែលបេះដូងលោត។ លេខទីពីរ ជាសម្ពាធឌីយ៉ាស្តូលីក (Diastolic Pressure) ឬសម្ពាធក្នុងសរសៃឈាមក្រហមនៅចន្លោះចង្វាក់បេះដូងលោត។

 

សម្ពាធឈាមជាធម្មតា គឺនៅពេលកើត ៦៤/៤០ និងឡើងរហូតដល់ ១២០/៨០ នៅពេលពេញវ័យ សម្រាប់មនុស្សសុខភាពប្រក្រតី។ ប្រសិនបើគេពិនិត្យសម្ពាធឈាម បន្ទាប់ពីលោកអ្នកថ្លែងសុន្ទរកថា ឬរត់ប្រាំគីឡូម៉ែត្រភ្លាមៗនោះ សម្ពាធឈាមលោកអ្នកនឹងខ្ពស់បន្តិចហើយ។ បើសិនឃើញបែបនេះ លោកអ្នកមិនចាំបាច់បារម្ភទេ ព្រោះវាជារឿងធម្មជាតិ សម្ពាធឈាមត្រូវតែឡើង និងចុះទៅតាមការប្រែប្រួលនៃសកម្មភាព និងស្ថានភាពអារម្មណ៍។

 

វាជារឿងធម្មតាដែលមនុស្សម្នាក់ៗមានសម្ពាធឈាមខុសគ្នា សូម្បីតែចេញពីទីកន្លែងមួយទៅកាន់ទីកន្លែងមួយទៀត សម្ពាធឈាមក៏ប្រែប្រួលដែរ។ ប៉ុន្តែបើសម្ពាធឈាមរបស់លោកអ្នកនៅតែខ្ពស់សឹងតែគ្រប់ពេលនោះ លោកអ្នកគួរទៅប្រឹក្សាជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិតដើមី្បស្វែងរកការព្យាបាល។ ជំងឺលើសឈាមធ្វើឱ្យបេះដូងធ្វើការហួសសមត្ថភាពរបស់វា។ ព្រមជាមួយនឹងសរសៃឈាមមានរបួសផងនោះ ដូច្នេះវាអាចប៉ះពាល់ដល់ខួរក្បាល ភ្នែក និងតម្រងនោមរបស់លោកអ្នក។

តើសម្ពាធខ្ពស់ប៉ុណ្ណាទើបហៅថាខ្ពស់?

មនុស្សដែលមានសម្ពាធឈាម ១៣០/៨០ ឬខ្ពស់ជាងនេះ យ៉ាងហោចណាស់ពិនិត្យឱ្យឃើញពីរដង នោះទើបអាចនិយាយថា អ្នកនោះឯងលើសឈាម។

តើសម្ពាធឈាមខ្ពស់ជាអ្វី?

ប្រសិនបើលោកអ្នកមានសម្ពាធឈាម ១៨០/១២០ ឬខ្ពស់ជាងនេះ លោកអ្នកគួរតែពិចារណាប្រើប្រាស់ឱសថ។

 

បើសិនសម្ពាធឈាមលោកអ្នកខ្ពស់ជាង ១២០ និងទាបជាង ៨០ នោះវេជ្ជបណ្ឌិតនឹងប្រាប់លោកអ្នកថា លោកអ្នកកើតជំងឺលើសឈាមបឋម (Prehypertension)។ ជនជាតិអាម៉េរិកប្រមាណ ៧៥ លាននាក់កើតជំងឺ Prehypertension នេះ។ Prehypertension អាចបង្កើន​​ឱកាសបំផ្លាញសរសៃឈាម បេះដូង ខួរក្បាល និងតម្រងនោមរបស់លោកអ្នក។ វេជ្ជបណ្ឌិតជាច្រើនរូបបានពោលថា បើកើត Prehypertension គួរតែព្យាបាល។ ប៉ុន្តែគ្មានភស្តុតាងអាចអះអាងថា ធ្វើបែបនេះគឺជួយបានយូរនោះទេ។

 

មនុស្សជាច្រើនមិនបានដឹងថាខ្លួនឯងកើតជំងឺលើសឈាមទេ។ ជារឿយៗ ជំងឺនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា ជា ឃាតកស្ងៀមស្ងាត់ ព្រោះវាកម្របង្ហាញអាការជំងឺ សូមី្បតែវាបានបំផ្លាញរាងកាយធ្ងន់ធ្ងរក៏ដោយ។

 

បើយើងមិនបានព្យាបាល វានឹងនាំឱ្យកើតបញ្ហាធ្ងន់ ដូចជា៖

អ្នកជំងឺដែលឈឺធ្ងន់ ហើយមានសម្ពាធឈាមខ្ពស់ អាចនឹងកើតជំងឺលើសឈាមសាហាវ (Malignant Hypertension)។ វាជាជំងឺបន្ទាន់ (Medical Emergency) ហើយលោកអ្នកគួរតែព្យាបាលនៅក្នុងបន្ទប់សង្គ្រោះបន្ទាន់។ អាការនៃជំងឺនេះរួមមានចុកទ្រូង ដកដង្ហើមផុតៗ ការប្រែប្រួលនៃចក្ខុ ឈឺក្បាល និងខ្សោយកម្លាំង។

 

សំណាងល្អ សម្ពាធឈាមខ្ពស់អាចគ្រប់គ្រងបាន។ ជំហានដំបូង គឺពិនិត្យសម្ពាធឈាមឱ្យបានទៀងទាត់។

អ្នកណាខ្លះអាចកើតជំងឺលើសឈាម?

ជំងឺសម្ពាធឈាមខ្ពស់ ឬលើសឈាម ភាគច្រើនកើតលើអ្នកដែលមានប្រវត្តិក្រុមគ្រួសារមានជំងឺលើសឈាម ជំងឺបេះដូង ឬជំងឺទឹកនោមផ្អែម។

 

ជាទូទៅជំងឺនេះក៏ច្រើនកើតលើ៖

ប្រសិនបើលោកអ្នកបរិភោគអាហារប្រៃខ្លាំង ឬប្រើប្រាស់ថ្នាំ ដូចជា NSAIDs (មាន ibuprofen និង អាស្ពេរីន) ថ្នាំបំបាត់តឹងច្រមុះ (decongestant) និងគ្រឿងញៀន  ដូចជាកូកាអ៊ីន នោះលោកអ្នកងាយនឹងកើតជំងឺលើសឈាមនេះណាស់។

ជំងឺលើសឈាមបឋម (Essential Hypertension)

នៅសហរដ្ឋអាម៉េរិក នៅក្នុង ៩៥ ភាគរយនៃរបាយការណ៍ស្តីពីករណីកើតជំងឺលើសឈាម មិនអាចកំណត់មូលហេតុមូលដ្ឋាននៃជំងឺឡើយ។

ជំងឺលើសឈាមច្រើនតែជាជំងឺតំណពូជ។ អាយុ និងពូជសាសន៍ក៏អាចទាក់ទងដែរ។

ជនជាតិអាហ្វ្រិក-អាម៉េរិក ដែលរស់នៅសហរដ្ឋអាម៉េរិកលើសពី ៤០ ភាគរយ កើតជំងឺលើសឈាមនេះ។

 

ការតមអាហារ និងរបៀបរបបរស់នៅក៏ជាប់ទាក់ទងនឹងជំងឺលើសឈាមបឋម (essential hypertension) នេះដែរ។ ទំនាក់ទំនងរវាងជាតិប្រៃ និងសម្ពាធឈាមខ្ពស់ជាកត្តាដែលគួរកត់សម្គាល់។ ប្រជាជនរស់នៅកោះភាគខាងជើងនៃប្រទេសជប៉ុនបរិភោគប្រៃជាងប្រជាជនផ្សេងៗលើពិភពលោក។ ហើយពួកគេភាគច្រើនកើតជំងឺលើសឈាម។

 

ប្រជាជនជាច្រើនដែលមានសម្ពាធឈាមខ្ពស់មានប្រតិកម្មជាមួយនឹងជាតិប្រៃ។ មានន័យថា ឱ្យតែមានជាតិប្រៃ ទោះបីតិចតួចក្តី នឹងធ្វើឱ្យសម្ពាធឈាមពួកគាត់ឡើងខ្ពស់ភ្លាម។

ធាតុផ្សេងៗដែលជាប់ទាក់ទងនឹងជំងឺលើសឈាមបឋម (Essential Hypertension) រួមមាន៖

ជំងឺលើសឈាមបណ្តាលមកពីរោគផ្សេង (Secondary Hypertension)

ពេលដែលមូលហេតុផ្ទាល់នៃជំងឺលើសឈាមត្រូវបានរកឃើញ នោះគេហៅថា secondary hypertension។ ភាគច្រើន ជំងឺតម្រងនោមជាមូលហេតុទូទៅក្នុងការនាំឱ្យកើតជំងឺលើសឈាម។

 

ជំងឺលើសឈាម (Hypertension) អាចកើតដោយសារមានសាច់ពក ឬស្ថានភាពដែលបណ្តាលឱ្យក្រពេញតម្រងនោម (the adrenal glands – ក្រពេញតូចដែលស្ថិតនៅពីលើតម្រងនោម) បញ្ចេញចំនួនអ័រម៉ូនយ៉ាងច្រើន នាំឱ្យកើនសម្ពាធឈាម។

 

ថ្នាំពន្យារកំណើត ជាពិសេសថ្នាំមាន estrogen និងការមានគក៌អាចរុញសម្ពាធឈាមឱ្យខ្ពស់។ ថ្នាំផ្សេងៗទៀតក៏អាចដូចគ្នាដែរ។ ដូច្នេះសូមប្រឹក្សាជាមួយវេជ្ជបណ្ឌិតដើមី្បដឹងថា ថ្នាំដែលលោកអ្នកលេបអាចបណ្តាលឱ្យសម្ពាធឈាមលោកអ្នកឡើងឬអត់។

Leave a Comment